Z kalendarza historii: Pierwsze dni czerwca w powojennym Kaliszu Pomorskim

ZOBACZ KONIECZNIE

Działka budowlana w Złocieńcu na sprzedaż

Trudne początki: Demografia i edukacja tuż po wojnie

Pierwsze lata po zakończeniu II wojny światowej były dla Kalisza Pomorskiego – funkcjonującego początkowo pod nazwą Kalisz Nowy – okresem budowania struktur społecznych i administracyjnych. Ważnym krokiem organizacyjnym dla lokalnej społeczności religijnej było powołanie 8 czerwca 1946 roku dekanatu Choszczno, który objął swoim zasięgiem tutejszą parafię.

Dokładny obraz struktury narodowościowej i społecznej miasta z tamtego okresu przynosi meldunek referatu opieki społecznej Zarządu Miejskiego skierowany do Starostwa w czerwcu 1947 roku. Kalisz Pomorski liczył wówczas 1714 mieszkańców. Większość, bo 1086 osób, stanowili przesiedleńcy z Centralnej Polski. Grupa repatriantów zza Buga liczyła 242 osoby, z Zachodu przybyły 74 osoby, natomiast z Syberii – 30. Na terenie miasta przebywało w tym czasie także 278 Niemców oraz 4 autochtonów. Raport urzędowy wskazywał jednocześnie na trudne warunki bytowe części nowo przybyłych mieszkańców – wykazano w nim bowiem 147 rodzin ubogich.

W tych samych dniach czerwca 1947 roku formowała się lokalna oświata i samorząd. Kierownik tutejszej szkoły, Jan Sujkowski, w sprawozdaniu rocznym do władz powiatowych deklarował chęć postawienia placówki „na należytym poziomie”, apelując jednocześnie o przydzielenie dwóch dodatkowych „sił nauczycielskich”. Ówczesna kadra pedagogiczna była mocno obciążona pracą – oprócz kierownika lekcje dla 143 uczniów prowadziły trzy nauczycielki: Helena Kurylczyk, Władysława Petrykowska oraz Irena Sztabnik, pracując po 36 godzin tygodniowo.

Z kolei 7 czerwca 1947 roku Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Kaliszu Pomorskim przesłało do Drawska pełny wykaz 18 radnych. Dokument ten wiernie oddawał ówczesną strukturę polityczno-zawodową – radę zdominowali rolnicy, a pod względem przynależności partyjnej mandaty dzielili między siebie przedstawiciele Polskiej Partii Robotniczej (PPR) oraz Stronnictwa Ludowego (SL), uzupełnieni o kilku działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS).

Lata 50. i 60.: Rozwój medycyny, spory o handel i absurdy meldunkowe

W kolejnej dekadzie kluczowym punktem odniesienia stała się poprawa warunków życia mieszkańców. W czerwcu 1955 roku kierownik Ośrodka Zdrowia w Kaliszu Pomorskim, felczer Aleksander Romach, złożył sprawozdanie, z którego wynikało, że sześcioosobowy personel medyczny przyjmował średnio 50 pacjentów dziennie, deklarując pomoc każdemu zgłaszającemu się choremu. Co ciekawe, zwolnienia lekarskie wydawane były z reguły na 3 dni i otrzymywało je zaledwie 8% pacjentów. Kamieniem milowym dla lokalnej służby zdrowia stało się uruchomienie poradni dentystycznej, która przyjmowała 40 osób na dobę, kończąc tym samym konieczność uciążliwych wyjazdów mieszkańców do Drawska lub Złocieńca.

W czerwcu 1957 roku dynamicznie rozwijała się także baza szkolna. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej zdecydowało o przekazaniu budynku przy ul. św. Wojciecha 24 (zajmowanego wcześniej przez biura Zespołu PGR) na potrzeby internatu dla Szkoły 11-letniej. Przewodniczący Jan Staworzyński podkreślił wówczas, że w ciągu dwóch lat miasto przekazało szkole aż trzy budynki (w tym obiekty przy ul. Wolności 21 oraz ul. Dworcowej 15). Aby zabezpieczyć opał dla urzędu i Przedszkola Miejskiego, radni podjęli też decyzję o wycięciu kilku suchych drzew nad jeziorami Bobrowo Wielkie i Młyńskim.

Nie braowało też inicjatyw zewnętrznych oraz lokalnych konfliktów interesów. 2 czerwca 1958 roku Prezydium MRN wysłało list intencyjny do władz Bytomia, proponując wymianę: pomoc w odgruzowywaniu Kalisza Pomorskiego w zamian za organizację letniego wypoczynku dla mieszkańców Śląska. Dzień później, 3 czerwca 1958 roku, na sesji rady wywiązała się ostra dyskusja. Przewodniczący Jan Staworzyński musiał studzić zapał radnych, tłumacząc, że z braku funduszy nie da się zamontować hydrantu na rogu ulic Powiatowej i Dworcowej ani przenieść muszli koncertowej do Parku Miejskiego.

Prawdziwe emocje wzbudziła jednak sprawa sklepu warzywnego. Radny Bolesław Majewski zarzucił Gminnej Spółdzielni (GS), że blokuje oddanie lokalu Spółdzielni Ogrodniczej Szczecinek, a sama nie uruchamia sprzedaży. W obronie rodzimej instytucji stanął radny Wawrzyniec Dąbrowski, oświadczając:

„(...) on i większość obywateli radnych są członkami GS i nigdy nie zgodzą się aby obca spółdzielnia usadowiła się na terenie miasta”.

Ostatecznie wyznaczono GS ostateczny termin na uruchomienie skupu i sprzedaży do 15 czerwca, pod groźbą wysłania przez radnego Majewskiego oficjalnej skargi bezpośrednio do Warszawy. Z kolei kwestie przydziału deficytowych surowców regulowała referentka rolna Janina Jaworek, informując 4 czerwca 1958 roku, że całe przyznane na II kwartał 6 m³ surowca iglastego otrzymał Józef Szczupak na pilny remont stodoły.

W kolejnych latach próbowano sformalizować życie społeczne. W czerwcu 1960 roku powołano tzw. przrodowników ochrony roślin w poszczególnych dzielnicach, którymi zostali Józef Walczak, Zygmunt Tomasik oraz Edward Kiszewski. Jednocześnie kontrolowano Komitety Dzielnicowo-Blokowe, gdzie przewodniczący Dzielnicy I Edward Sobutkowski samokrytycznie przyznał, że praca komitetu została mocno zaniedbana. Szukano również nowych dochodów – wydzierżawiono dawną świetlicę obok remizy strażackiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w Szczecinku na okres 12 lat z przeznaczeniem na przetwórnię warzyw.

W czerwcu 1966 roku pojawiły się natomiast problemy z płynnością migracyjną pracowników zatrudnionych w zakładzie „Żelgazbet”. Wiceprzewodniczący Prezydium Jerzy Andrzejczak zwracał uwagę na luki w ówczesnym systemie meldunkowym:

„(...) do „Żelgazbetu” przyjeżdża wielu ludzi do pracy, popracują kilka dni i udają się w kierunku nieznanym, ponieważ nie są zobowiązani do wymeldowania, dlatego nie wiadomo czy wyjechali, czy też po kilku dniach powrócą”.

Trzy lata później, w czerwcu 1969 roku, system polityczny zaprezentował pełnię swoich możliwości – w wyborach do Miejskiej Rady Narodowej odnotowano oficjalną frekwencję na poziomie 98,6%, a kandydaci Frontu Jedności Narodu uzyskali rzekomo 99,6% poparcia.

Lata 70. i 80.: Ideologia, gospodarcza rzeczywistość i spory o suwerenność szkoły

Dekada lat 70. stała pod znakiem wielkiej polityki przenoszonej na grunt lokalnych zakładów pracy. 6 czerwca 1972 roku podczas otwartego zebrania partyjnego w „Żelgazbecie” tow. Aleksander Petryk szczegółowo omawiał sukces, jakim było podpisanie układu między RFN a PRL, uznającego granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej, co określił jako „historyczną zasługę naszej partii”. Oficjalną dyskusję o wielkiej polityce prozaicznie podsumował tow. Stanisław Bejnarowicz, apelując na koniec do zebranych o systematyczne opłacanie składek członkowskich.

Początek lat 80. przyniósł za to realne problemy gospodarcze. 8 czerwca 1982 roku radni pochylili się nad losem niszczejącej od 1978 roku miejskiej mleczarni. Prezes OSM w Szczecinku, Cezary Flor, tłumaczył, że budynek nie nadaje się do użytku bez generalnego remontu, nie ma oczyszczalni ścieków, a mały skup mleka w gminie uniemożliwia rentowność. Co więcej, twardo zaznaczył, że Rada Nadzorcza OSM zamknęła oddział zgodnie z przepisami i nie musiała pytać lokalnej Rady Narodowej o opinię. Zbulwersowani radni przyjęli wnioski o skierowanie sprawy do prokuratury wojewódzkiej w celu zbadania odpowiedzialności za dewastację mienia. Sesja miała też akcenty uroczyste – wręczono Honorowe Odznaki „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Koszalińskiego”, które otrzymali rolnicy Marian Suchecki oraz Stanisław Samek, a także podziękowano za służbę komisarzowi KOK majorowi Janowi Wołoszczukowi.

W tym samym czasie partia ściśle kontrolowała przygotowania do letniego wypoczynku. 4 czerwca 1986 roku Egzekutywa KM-G PZPR pod przewodnictwem I sekretarza tow. Jerzego Płachty oceniała gotowość szkół i zakładów do akcji kolonijnej. Dyrektor WOSiR tow. Andrzej Bejnarowicz zapowiedział zagospodarowanie budynku po byłych zakładach odzieżowych „Drawa” na salę gimnastyczną. Zwrócono też uwagę na spadek zainteresowania mieszkańców wynajmem kwater prywatnych dla wczasowiczów, co Halina Maraz z urzędu tłumaczyła zbyt niskimi stawkami oferowanymi za wynajem.

Najbardziej wyrazisty konflikt na linii oświata–partia ujawnił się 6 czerwca 1984 roku. Podczas posiedzenia egzekutywy partyjnej dyrektor Zespołu Szkół Gminnych Roman Bykowski przedstawił informację o działalności ideowo-wychowawczej. Towarzysze Jan Pietrusewicz, Mirosław Szałapak oraz Irena Płachta uznali sprawozdanie za dalece niewystarczające, krytykując udział młodzieży w imprezach masowych i żądając silniejszego rozwijania „socjalistycznej świadomości kadry nauczycielskiej i uczniów”, co miało przełożyć się na chętniejsze wstępowanie maturzystów do PZPR. Dyrektor Bykowski nie pozostał dłużny, otwarcie sprzeciwiając się naciskom politycznym:

Zobacz nagrania z powiatu drawskiego

„(...) posiedzenie egzekutywy odczuł jako atak na jego osobę. Jego zadaniem ingerencja partyjna w niektóre sprawy szkoły jest zbyt daleka”.

Te słowa, zapisane w partyjnych protokołach, stanowią doskonałe świadectwo oporu lokalnych pedagogów wobec prób całkowitego podporządkowania edukacji celom politycznym schyłkowego PRL-u.