Grudzień 2025 – Orion, Jowisz, Geminidy i więcej...
- Napisał Daniel Puchalski
ORION WSCHODZĄCY NAD SULISZEWEM
Grudzień to prawdziwa gratka dla miłośników nocnego nieba. Noce są długie i ciemne, a zimowa przejrzystość powietrza sprawia, że gwiazdy świecą wyjątkowo jasno. W tym miesiącu przypada przesilenie zimowe, w dniu 21 grudnia. W tym dniu Słońce osiąga najniższy punkt na niebie, górując dokładnie nad Zwrotnikiem Koziorożca, a noc staje się najdłuższa w całym roku. Astronomiczna zima oficjalnie rozpoczyna swój bieg, a nocne niebo zyskuje maksimum ciemności i przejrzystości. To idealny moment, by spojrzeć w gwiazdy, planety i Księżyc, a także poczuć niezwykłą, zimową atmosferę, sprzyjającą nocnym obserwacjom.
Gwiazdozbiory zimowego nieba
Orion to najbardziej rozpoznawalny zimowy gwiazdozbiór, górujący nad południowym niebem niczym mityczny bohater. W mitologii greckiej Orion był olbrzymem i znakomitym łowcą, którego niezwykła odwaga i siła zapewniły mu miejsce wśród gwiazd. Jego najjaśniejsze punkty, Betelgeza i Rigel, to gwiazdy o zupełnie różnym charakterze. Betelgeza, czerwony nadolbrzym, świeci ciepłym, miedzianym światłem, a Rigel, chłodny i jasny, przypomina lodowy płomień płonący w bezkresie kosmosu. Pomiędzy nimi Pas Oriona prowadzi wzrok ku kolejnym tajemnicom zimowego nieba.
W rejonie Oriona znajdują się również rozległe mgławice gazu i pyłu. W słynnym Mieczu Oriona widoczna jest Wielka Mgławica, miejsce narodzin nowych gwiazd. W jej centrum leży gromada Trapez, której młode, jasne gwiazdy jonizują gaz, sprawiając, że mgławica świeci pełnym blaskiem.
Tuż pod Orionem wędruje jego wierny towarzysz, Wielki Pies, którego najjaśniejszą gwiazdą jest Syriusz, nazywany również Psem Niebios. To najjaśniejsza gwiazda całego nieba, znajdująca się zaledwie 8,6 lat świetlnych od Słońca. W starożytności Syriusz pełnił funkcję punktu orientacyjnego i wyznacznika czasu, a dziś zachwyca swoim intensywnym blaskiem każdego obserwatora zimowego nieba.
Kolejnym gwiazdozbiorem są Bliźnięta, łatwe do odnalezienia nad Polską - wystarczy spojrzeć nad Orionem w kierunku północnym. Linie gwiazd tworzą sylwetki dwóch braci stojących obok siebie, a ich najjaśniejsze punkty, Castor i Pollux, pomagają zlokalizować całą konstelację. Nazwa gwiazdozbioru pochodzi z mitologii greckiej i upamiętnia braci Kastora i Polluksa, synów bogini Ledy. Pollux świeci ciepłym, pomarańczowym światłem, a Castor to układ wielokrotny - sześć gwiazd krąży w skomplikowanym tańcu orbitalnym, tworząc niezwykłą astronomiczną choreografię.
Planety
Tuż obok Bliźniąt znajduje się Jowisz, gigant Układu Słonecznego, który w grudniu i styczniu 2026 roku świeci wysoko na południowym niebie, zapewniając stabilne warunki obserwacyjne. Już przez średniej wielkości teleskop można dostrzec jego pasy i strefy atmosferyczne oraz spróbować wypatrzyć Wielką Czerwoną Plamę, potężną burzę większą od Ziemi. Przez teleskop łatwo zauważyć też cztery najjaśniejsze księżyce Jowisza: Io, Europę, Ganimedesa i Kallisto.
W gwiazdozbiorze Wodnika widać również Saturna. Choć nie tak efektowny jak Jowisz, Saturn pozostaje dobrze widoczny przez teleskop. Jego pierścienie będą ustawione pod niewielkim kątem, co sprawia, że mogą być trudniejsze do obserwacji, ale nadal pozwalają podziwiać ich charakterystyczną strukturę. To dobry moment, by spojrzeć przez teleskop i dostrzec subtelny urok tej gazowej planety.
Oprócz Jowisza i Saturna warto zwrócić uwagę na Merkurego, najlepiej widocznego rano nisko nad wschodnim horyzontem, oraz Wenus, która również pojawia się jako planeta poranna, choć znajduje się blisko Słońca i jest trudniejsza do obserwacji. Mars znajduje się zbyt blisko Słońca, aby można go było wygodnie zobaczyć.
Nieco dalej na południu widać Uran i Neptun, planety niewidoczne gołym okiem, które wymagają lornetki lub teleskopu, aby podziwiać ich subtelny blask. Uran w gwiazdozbiorze Byka i Neptun w Rybach pozwalają dostrzec delikatne szczegóły i ruch w przestrzeni kosmicznej, choć ich światło jest bardzo słabe.
POŁUDNIOWO-WSCHODNIE NIEBO W GRUDNIOWE NOCE, STELLARIUM
Meteorowe noce - iskry z kosmicznego ognia
W grudniu warto spojrzeć w niebo w stronę gwiazdozbioru Bliźniąt, skąd wydają się „wystrzeliwać” meteory z roju Geminidów. Tworzą je drobiny skalne pochodzące z rozpadającej się planetoidy 3200 Phaethon, które wpadają w atmosferę Ziemi i spalają się, dając charakterystyczne jasne błyski. Najjaśniejsze z nich, świecące mocniej niż Wenus, nazywamy bolidami, a fragmenty, które docierają na Ziemię, stają się meteorytami.
Maksimum roju przypada między 13 a 14 grudnia. Jest to jeden z najbardziej aktywnych rojów meteorów, który w idealnych warunkach pozwala zobaczyć nawet 120 meteorów w ciągu godziny - więcej niż w przypadku słynnych Perseidów.
Potem następuje kilka dni ciszy, aż do około 22 grudnia, kiedy pojawiają się Ursydy. Meteory tego roju powstają z drobin pozostawionych przez kometę 8P/Tuttle. Radiant leży blisko Gwiazdy Polarnej, więc meteory często przecinają niebo delikatnymi, krótkimi torami.
Księżyc
W tym miesiącu miłośników astronomii czeka prawie całkowite zakrycie Plejad przez Księżyc, które będzie widoczne w piątek 4 grudnia 2025 roku. To wydarzenie jest prawie ostatnim zakryciem w tym cyklu, widocznym nocą w Polsce, co czyni je wyjątkową gratką dla obserwatorów. Zakrycia te powtarzają się w seriach trwających kilka lat, po których następuje kilkunastoletnia przerwa, aż orbita Księżyca ponownie ustawi się względem Plejad. Obecny cykl trwa do 14 sierpnia 2028 roku, a po grudniowym zakryciu pozostało już tylko jedno nocne zjawisko, które będzie można zobaczyć 25 sierpnia 2027 roku. Kolejne dopiero około 2043 roku.
Zobacz nagrania z powiatu drawskiego
Tuż po zakryciu przypada pełnia Księżyca 5 grudnia, kilka minut po północy. W tym czasie Księżyc znajdzie się zaledwie dwa dni po perygeum, czyli najbliższym punkcie swojej orbity względem Ziemi. Dzięki temu pełnia będzie nieco większa i jaśniejsza niż zwykle, podobnie jak listopadowa.
Pierwsza gwiazdka
W wigilijny wieczór, kiedy patrzymy w niebo podczas pierwszej gwiazdki, prawdopodobnie zobaczymy albo jasną gwiazdę Capellę w Woźnicy, albo Saturna w gwiazdozbiorze Wodnika. Oba obiekty świecą na tyle jasno, że łatwo je dostrzec gołym okiem, a jednocześnie wprowadzają w magiczną, świąteczną atmosferę, przypominając, że zimowe niebo pełne jest spektakli - zarówno w odległych konstelacjach, jak i na planetach obserwowanych przez teleskop.
- Polecamy: Astrohoryzonty - Daniel Puchalski
Dodatkowe informacje
-
.:
